O ile mniej musi stać maszyna, żeby monitoring maszyn się zwrócił? Dla poglądowej wytaczarki poziomej Pana Marka z artykułu o tym, jak mierzyć przestoje maszyn bez PLC, o około 12 minut na zmianę, czyli o poprawę OEE o nieco ponad 2 punkty procentowe. Przy 13 minutach monitoring zwraca się w ciągu trzech lat.
Wytaczarka stoi około 80 minut na zmianę, tak jak wytaczarka zmierzona w opublikowanym badaniu (Lahri i Pathak, 2015). Godzina wytaczarki kosztuje około 100 zł, a monitoring 550 zł miesięcznie według opublikowanej ceny rynkowej. Pełne obliczenia ze wszystkimi danymi są w aneksie na końcu.
Dwa punkty OEE zwracają koszt monitoringu
| Poprawa OEE | Mniej postoju na zmianę | Okres zwrotu |
|---|---|---|
| 1 pkt proc. | 6,0 min | brak |
| 2 pkt proc. | 12,0 min | Miesiąc 41 |
| 2,17 pkt proc. | 13 min | Miesiąc 22 |
| 3 pkt proc. | 18,0 min | Miesiąc 9 |
Jeden punkt OEE to 1% planowanego czasu produkcji: 36 godzin w roku przy dwóch zmianach. To nie pokrywa abonamentu. Od nieco ponad 2 punktów monitoring zwraca się w ciągu trzech lat, a od 3 punktów w pierwszym roku. Każdy okres zwrotu w tym artykule obejmuje tylko abonament; czas pracowników i koszt samych usprawnień trzeba doliczyć.
Jeśli wytaczarka jest wąskim gardłem zakładu, a dodatkową produkcję można sprzedać, o wartości odzyskanej godziny decyduje marża, a nie koszt: przy 250 zł marży na godzinę zwraca się już poprawa mniejsza niż jeden punkt.
Co wychwytuje kamera i ile jest warta każda poprawa
Kilkanaście minut na zmianę to niewiele, ale nikt ich nie zapisuje. W zapisach prowadzonych ręcznie często umykają krótkie postoje (Muchiri i Pintelon, 2008), a nawet tam, gdzie OEE mierzy się automatycznie, prawie połowy zarejestrowanych strat nie dało się przypisać do żadnej przyczyny (Hedman i in., 2016). Kamera skierowana na wytaczarkę zapisuje każdy postój z godziną i czasem trwania, a nagranie pokazuje, co działo się wtedy przy maszynie, na przykład pomiar detalu na stole maszyny. Przyczyny spoza kadru, takie jak zajęta suwnica albo brak płytek skrawających, trzeba ustalić osobno.
Przykłady postojów przy wytaczarce i ile jest warta poprawa:
| Postój | Co pomaga | Mniej postoju na zmianę |
|---|---|---|
| Czekanie na suwnicę, bez detalu na stole | Suwnica zarezerwowana dla wytaczarki o stałych porach | 10 min |
| Czekanie na płytki skrawające | Płytki i narzędzia do zleceń zmiany przygotowane przed jej początkiem | 5 min |
| Wielokrotny pomiar detalu przy zatrzymanym wrzecionie | Plan pomiarów dla każdego detalu i przyrządy pomiarowe przy maszynie | 8 min |
| Spóźniony start każdej zmiany | Przekazanie zmiany przy maszynie, z przygotowanym kolejnym zleceniem | 10 min |
| Wszystkie cztery | 33 min |
Minuty są przykładowe; prawdziwe poda rejestr postojów. Czekanie na suwnicę i spóźniony start zmiany razem, 20 minut na zmianę, przekraczają próg opłacalności, a wszystkie cztery postoje to 33 minuty na zmianę. Ile każde usprawnienie daje w punktach OEE, pokazuje aneks.
Sama kamera nie podnosi OEE. Hedman i in. (2016) zauważają, że dla osób decydujących o usprawnieniach duża część możliwej poprawy pozostaje ukryta, gdy przyczyny strat nie są przekazywane dalej. Kamera pokazuje, który postój usunąć najpierw, a dopiero jego usunięcie podnosi OEE.
Jak znaleźć te 13 minut
Kamera, która je znajdzie, może już wisieć na hali, a jeśli żadna nie obejmuje maszyny, ustawiamy ją tam, skąd maszynę widać najlepiej. Usługa monitoringu maszyn odczytuje pracę i postój maszyny z obrazu z kamery, bez wpinania się w sterownik i bez czujników, i prowadzi rejestr postojów z godziną, czasem trwania i nagraniem:
- Klient przesyła trzy kadry z kamery, która widzi maszynę, na adres kontakt@blixild.com. Ten krok jest bezpłatny.
- Odpowiadamy, czy z tego widoku da się odczytać pracę i postój maszyny i czego potrzebuje kamera.
- Następnie tygodniowy pilotaż na jednej maszynie.
Na pierwszy krok wystarczą kadry bez ludzi. Kamery na hali użyte do kontroli produkcji to monitoring w miejscu pracy: art. 22² Kodeksu pracy dopuszcza go, gdy jest niezbędny do kontroli produkcji, jeśli ten cel określa układ zbiorowy pracy, regulamin pracy albo obwieszczenie, a pracowników poinformowano o nim co najmniej dwa tygodnie przed jego uruchomieniem.
Pomiar warto zacząć od jednej maszyny, która jest wąskim gardłem, tak jak wytaczarka w zakładzie Pana Marka, bo to od niej zależy, ile zakład wyprodukuje. Potem wystarczy wpisać własne liczby zakładu do kalkulatora ROI poprawy OEE: miesiąc zwrotu, który poda, to liczba dla zarządu. Możemy też pomóc w tych obliczeniach na liczbach zakładu. Zakład z tego artykułu jest poglądowy, nie pochodzi z pomiarów: jego maszyna to wytaczarka zmierzona w opublikowanym badaniu, koszty to przykłady obliczeń z kalkulatorów dostosowane do starej wytaczarki, a monitoring to opublikowana cena rynkowa abonamentu z czujnikiem, nie cena Blixild za monitoring kamerą.
Aneks: obliczenia
Dane wejściowe
| Dane | Wartość |
|---|---|
| Planowany czas produkcji | 3600 h rocznie: dwie zmiany po 7,5 h, 5 dni w tygodniu, 48 tygodni |
| Obecne OEE | 62%: dostępność 82%, wydajność 77%, jakość 97,5% |
| Postoje na zmianę | 80 min |
| Koszt godziny wytaczarki | 100,32 zł |
| Monitoring maszyn | 600 zł jednorazowo i 550 zł miesięcznie |
| Okres narastania poprawy | 6 miesięcy |
Obecne OEE to wynik, który Lahri i Pathak (2015) zmierzyli na wytaczarko-frezarce stołowej CNC obserwowanej przez 40 godzin; wpisany do kalkulatora OEE oznacza 80 minut postojów na 450 minut planowanego czasu produkcji zmiany. Koszt godziny pochodzi z kalkulatora kosztu maszynogodziny: operatorzy i koszty ogólne to 90% kosztu godziny; stara wytaczarka jest wpisana za 200 000 zł z wartością końcową 100%, więc bez amortyzacji, i zajmuje 70 m². Monitoring to najniższa cena jednego dostawcy za maszynę, bez VAT, za abonament na chmurowy monitoring maszyn z czujnikiem w cenie, opublikowana w październiku 2026 r.; okres zwrotu liczy kalkulator ROI poprawy OEE.
Aby sprawdzić koszt godziny, wystarczy zmienić w przykładzie kalkulatora kosztu maszynogodziny trzy dane: cenę nabycia na 200 000 zł, wartość końcową na 100% i powierzchnię na 70 m².
Próg opłacalności
Jeden punkt OEE to 36 godzin w roku o wartości 3611 zł według kosztu godziny. Abonament kosztuje 6600 zł rocznie i 600 zł na start.
| Poprawa OEE | Mniej postoju na zmianę | Odzyskane godziny w roku | Wartość w roku | Po odjęciu abonamentu | Okres zwrotu, liczony w ciągu 5 lat |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 pkt proc., z 62% do 63% | 6,0 min | 36 h | 3611 zł | −2989 zł | brak |
| 2 pkt proc., z 62% do 64% | 12,0 min | 72 h | 7223 zł | +623 zł | Miesiąc 41 |
| 3 pkt proc., z 62% do 65% | 18,0 min | 108 h | 10 834 zł | +4234 zł | Miesiąc 9 |
| 5 pkt proc., z 62% do 67% | 30,0 min | 180 h | 18 057 zł | +11 457 zł | Miesiąc 5 |
Przy dokładnie 2 punktach monitoring zwraca się w 41. miesiącu, w czwartym roku; w domyślnym, trzyletnim horyzoncie kalkulatora korzyść netto wynosi −237 zł, czyli prawie zero. Od 2,03 punktu, czyli 12,2 minuty na zmianę, zwraca się w ciągu trzech lat. Aby to sprawdzić, wystarczy zmienić w przykładzie kalkulatora ROI poprawy OEE obecne OEE na 62%, docelowe OEE na 64%, wartość odzyskanej godziny na 100,32 zł i horyzont na 5 lat.
Najbardziej zmienia ten próg cena. Opublikowane ceny monitoringu jednej maszyny wynoszą od 349 zł do 908 zł miesięcznie (październik 2026 r., bez VAT, niektóre bez sprzętu); przy tym samym koszcie jednorazowym i okresie narastania próg wynosi od 1,31 do 3,31 punktu, czyli od 7,9 do 19,9 minuty na zmianę. Liczy się też czas pracowników: godzina tygodniowo nad rejestrem, po 90 zł za godzinę pracy operatora, dodaje 361 zł miesięcznie i podnosi próg do 3,32 punktu, czyli 19,9 minuty.
Jak liczone są minuty: jeden punkt to 4,5 minuty czasu w pełni produktywnego na zmianę. Skrócenie postojów daje go przy zmierzonej wydajności i jakości, 77% i 97,5%, więc punkt wymaga postojów krótszych o 6,0 minuty. To rachunek ostrożny: krótkie postoje, których nikt nie zapisuje, obniżają już wydajność, a ich skrócenie, przy idealnym czasie cyklu, wymaga 4,6 minuty na punkt. Kamera zwykle znajduje więcej postojów niż zapis prowadzony ręcznie, więc minuty porównuje się kamerą z kamerą, przed usprawnieniem i po nim. Odzyskane godziny, wycenione według kosztu godziny, to zdolność produkcyjna, za którą zakład już płaci, a nie gotówka.
Cztery usprawnienia w punktach OEE
Przy zmierzonej wydajności i jakości cztery postoje są warte 1,67, 0,83, 1,33 i 1,67 punktu OEE, razem 5,50: 19 862 zł rocznie według kosztu godziny i zwrot w 5. miesiącu, przed kosztem usprawnień. W badaniu, które opisali Lahri i Pathak, wytaczarka stała 75 minut w ciągu 40 godzin tylko z braku płytek, więc 5 minut na zmianę to ostrożne założenie. Zostaje 47 minut innych postojów na zmianę, na przykład przezbrojeń: dostępność rośnie z 82% do 89,6%, a nie do 100%.
Na wąskim gardle
Na wąskim gardle, którego dodatkową produkcję można sprzedać, o wartości odzyskanej godziny decyduje marża, a nie koszt: marża pokrycia tego, co wytaczarka wykonuje w godzinie w pełni produktywnej, czyli cena sprzedaży pomniejszona o koszty zmienne (OpenStax, 2019, pkt 3.1). Tę marżę zna tylko zakład; dwa przykłady:
| Wartość odzyskanej godziny | Najmniejsza poprawa OEE zwracająca się w ciągu 3 lat | Okres zwrotu przy 2 punktach |
|---|---|---|
| 100,32 zł, koszt godziny | 2,03 pkt proc. | Miesiąc 41, po 3 latach |
| 250 zł marży | 0,82 pkt proc. | Miesiąc 5 |
| 500 zł marży | 0,41 pkt proc. | Miesiąc 3 |
Źródła
- V. Lahri, P. Pathak, „A case study of implementation of overall equipment effectiveness on CNC table type boring & milling machine of a heavy machinery manufacturing industry”, IOSR Journal of Mechanical and Civil Engineering, t. 12, nr 5, s. 63-70, 2015, https://www.iosrjournals.org/iosr-jmce/papers/vol12-issue5/Version-5/K012556370.pdf.
- P. Muchiri, L. Pintelon, „Performance measurement using overall equipment effectiveness (OEE): literature review and practical application discussion”, International Journal of Production Research, t. 46, nr 13, s. 3517-3535, 2008, DOI 10.1080/00207540601142645.
- R. Hedman, M. Subramaniyan, P. Almström, „Analysis of critical factors for automatic measurement of OEE”, Procedia CIRP, t. 57, s. 128-133, 2016, DOI 10.1016/j.procir.2016.11.023.
- M. Franklin, P. Graybeal, D. Cooper, „Principles of Accounting, Volume 2: Managerial Accounting”, OpenStax, Rice University, 2019, pkt 3.1 (marża pokrycia), https://openstax.org/books/principles-managerial-accounting/pages/3-1-explain-contribution-margin-and-calculate-contribution-margin-per-unit-contribution-margin-ratio-and-total-contribution-margin.